كه روضه‌ييست باصناف رياحين و ازهار معانى مشحون و حديقه‌ييست بانواع لطايف و ثمرات روحانى مكنون و ورديست مطرّا بىخار دامن‌آويز و شهديست مصفّى بىنحل شورانگيز ، مضبوط و مرتّب ساختند و فهرست ابواب و فصول و نسخهء اركان و اصولش برين منوال پرداختند . و اين ديوان مشتملست بر بيست و پنجهزار بيت و موسوم به صنايع الكمال ، و اقسام و اصناف اشعار درين مجلّد برين موجب موضوع و مثبت : قسم الاول فى التوحيد و النعت و المواعظ و الحكم - قسم الثانى فى المدايح و التهانى و المقطّعات و المطايبات و الاهاجى - قسم الثالث فى الغزليات و آن مقسومست بردو صنف : الحضريّات و السفريّات - قسم الرابع فى الرباعيات و المعميّات و اللّغز - قسم الخامس فى المثنويات و آن مشتملست بردو كتاب هماى و همايون و گل و نوروز . . . » « 1 » در دنبال همين مطالب نويسندهء مقدمهء صنايع الكمال خواجو نوشته كه شاعر اساس ديوان ديگرى را بنام « بدايع الجمال » نهاده است ؛ و آن ديوان هم چنان كه مىدانيم تنظيم يافته و موجود است . بعد از ذكر اين مقدمه اكنون فهرست آثار خواجو را ذكر مىكنيم : 1 و 2 : ديوان قصائد و غزليات و مقطعات و ترجيعات و تركيبات و رباعيات خواجو كه همچنانكه ديده‌ايم به دو قسمت « صنايع الكمال » و « بدايع الجمال » تقسيم شده است . قصائد خواجو در مدح و گاه وعظ و قسمتى در بيان مناقب بزرگان دين است . 3 - 8 : شش مثنوى باوزان مختلف كه خواجو در سرودن آنها بنظامى و فردوسى نظر داشته و درهرحال استادى و مهارت و قدرت طبع و انديشه و نيز ابتكار وى در همهء آنها آشكارست . شرح آن مثنويها چنين است : سام‌نامه منظومه‌ييست حماسى و عشقى ببحر متقارب مثمن مقصور يا محذوف كه مانند همهء منظومه‌هاى مشابه آن بتقليد از شاهنامهء فردوسى ساخته شده و راجعست بسرگذشت

--> ( 1 ) - نقل از ديوان اشعار خواجوى كرمانى بتصحيح آقاى احمد سهيلى خوانسارى ص 91 - 92